Ból w klatce piersiowej może mieć wiele przyczyn. Czasem wynika z przeciążenia mięśni, problemów z układem pokarmowym czy infekcji, ale może być również objawem choroby serca, płuc lub naczyń krwionośnych wymagającej pilnej pomocy.
Szczególną uwagę powinien zwrócić nagły lub silny ból albo ucisk w klatce piersiowej, zwłaszcza jeśli towarzyszą mu duszność, zimne poty, nudności, osłabienie, omdlenie albo ból promieniujący do ramienia, żuchwy, szyi, pleców lub nadbrzusza. W takiej sytuacji nie warto próbować samodzielnie określać przyczyny – należy wezwać pomoc pod numerem 112.
W tym artykule wyjaśniamy, jakie mogą być przyczyny bólu w klatce piersiowej, jakie objawy wymagają pilnej reakcji i kiedy warto skonsultować się z lekarzem.
Co oznacza ból w klatce piersiowej?
Ból w klatce piersiowej może mieć bardzo różny charakter. Może być odczuwany jako ucisk, ściskanie, pieczenie, kłucie albo ostry ból. Dla lekarza znaczenie ma nie tylko to, gdzie boli, ale również kiedy pojawiają się dolegliwości, jak długo trwają, co je nasila lub zmniejsza oraz czy towarzyszą im inne objawy.
Ból związany z sercem często pojawia się za mostkiem i może promieniować do ramienia, barku, szyi, żuchwy, pleców lub nadbrzusza. Nie zawsze jest jednak bardzo silny. U części osób ważniejszym objawem może być duszność, osłabienie, nudności czy nagłe pogorszenie tolerancji wysiłku.
Inny charakter może mieć ból nasilający się podczas głębokiego oddechu, kaszlu lub ruchu tułowia. Może pochodzić z mięśni, żeber lub innych struktur klatki piersiowej, ale podobne objawy mogą występować również w chorobach płuc czy osierdzia.
Pieczenie za mostkiem, szczególnie pojawiające się po posiłku lub podczas leżenia, może natomiast mieć związek z refluksem. Objawy ze strony układu pokarmowego mogą jednak przypominać dolegliwości sercowe, dlatego przy nowym, silnym lub nietypowym bólu nie warto próbować samodzielnie stawiać diagnozy.
Sam charakter bólu często daje ważne wskazówki, ale nie wystarcza do pewnego określenia jego przyczyny. Szczególnie przy nagłych lub niepokojących objawach potrzebna jest ocena medyczna.
Przyczyny bólu w klatce piersiowej związane z układem sercowo-naczyniowym
Jedną z najważniejszych sercowo-naczyniowych przyczyn bólu w klatce piersiowej jest niedokrwienie mięśnia sercowego, czyli sytuacja, w której serce otrzymuje zbyt mało krwi i tlenu. Częstą przyczyną jest choroba wieńcowa związana z miażdżycą tętnic wieńcowych.
W stabilnej dławicy piersiowej dolegliwości zazwyczaj pojawiają się podczas wysiłku lub silnych emocji i ustępują po odpoczynku albo zastosowaniu zaleconego przez lekarza leku. Nowy ból, dolegliwości pojawiające się w spoczynku albo wyraźna zmiana ich charakteru mogą natomiast świadczyć o ostrym zespole wieńcowym i wymagają pilnej oceny.
Do innych sercowo-naczyniowych przyczyn bólu należą między innymi zapalenie osierdzia, zapalenie mięśnia sercowego oraz choroby aorty. Zaburzenia rytmu serca częściej powodują kołatanie, osłabienie, zawroty głowy lub duszność, ale mogą również współwystępować z dyskomfortem w klatce piersiowej.
Przy podejrzeniu ostrego problemu kardiologicznego diagnostyka może obejmować między innymi EKG oraz oznaczenie troponiny we krwi. Zakres badań zależy jednak od objawów i oceny lekarza.
Zawał serca i jego objawy
Zawał serca powstaje wtedy, gdy dochodzi do niedokrwienia i uszkodzenia części mięśnia sercowego. W typowym zawale związanym z chorobą wieńcową przyczyną jest najczęściej powstanie skrzepliny, która gwałtownie ogranicza lub blokuje przepływ krwi przez tętnicę wieńcową.
Objawem może być ucisk, ściskanie, ciężar lub pieczenie w klatce piersiowej. Dolegliwości mogą promieniować do ramion, barków, szyi, żuchwy, pleców albo nadbrzusza. Mogą towarzyszyć im duszność, zimne poty, nudności, zawroty głowy lub znaczne osłabienie. Nie u każdego zawał powoduje jednak bardzo silny ból, dlatego nie warto kierować się konkretnym czasem trwania dolegliwości czy ich intensywnością.
Jeśli pojawia się nagły lub utrzymujący się ból albo ucisk w klatce piersiowej z objawami sugerującymi zawał, należy jak najszybciej wezwać pomoc pod numerem 112.
Dławica piersiowa i ból wieńcowy
Dławica piersiowa jest objawem niedostatecznego dopływu krwi i tlenu do mięśnia sercowego. W przypadku stabilnej dławicy dolegliwości zwykle pojawiają się podczas wysiłku fizycznego lub silnych emocji i mają podobny przebieg przy kolejnych epizodach. Mogą być odczuwane jako ucisk, ciężar, ściskanie lub pieczenie za mostkiem i często ustępują po odpoczynku lub zastosowaniu leku zaleconego przez lekarza.
Jeżeli ból zaczyna występować przy coraz mniejszym wysiłku, pojawia się w spoczynku, jest silniejszy niż wcześniej albo zmienia swój charakter, wymaga pilnej oceny medycznej, ponieważ może wskazywać na ostry zespół wieńcowy.
Leczenie zależy od przyczyny i może obejmować leki, modyfikację czynników ryzyka, rehabilitację kardiologiczną, a u części pacjentów również zabiegi poprawiające przepływ krwi przez tętnice wieńcowe.
Zapalenie osierdzia i mięśnia sercowego
Zapalenie osierdzia może powodować ostry lub kłujący ból w klatce piersiowej, który często nasila się podczas głębokiego oddychania, kaszlu lub leżenia, a zmniejsza po przyjęciu pozycji siedzącej i pochyleniu się do przodu.
Zapalenie mięśnia sercowego może mieć bardziej zróżnicowane objawy. Mogą pojawić się ból w klatce piersiowej, duszność, kołatanie serca, zmęczenie lub wyraźne pogorszenie tolerancji wysiłku.
Oba stany wymagają diagnostyki medycznej i leczenia dostosowanego do przyczyny oraz nasilenia choroby.
Rozwarstwienie i tętniak aorty piersiowej
Tętniak aorty piersiowej oznacza poszerzenie fragmentu aorty i przez długi czas może nie powodować żadnych objawów. Jeśli dolegliwości występują, mogą obejmować między innymi ból w klatce piersiowej lub plecach.
Rozwarstwienie aorty jest natomiast nagłym stanem zagrożenia życia. Może powodować gwałtowny, bardzo silny ból w klatce piersiowej lub plecach. Mogą mu towarzyszyć omdlenie, duszność albo objawy neurologiczne. Taka sytuacja wymaga natychmiastowego wezwania pomocy medycznej
Zaburzenia rytmu serca i arytmia
Zaburzenia rytmu serca mogą powodować kołatanie, uczucie nierównego lub bardzo szybkiego bicia serca, zawroty głowy, osłabienie albo duszność. U części osób pojawia się również dyskomfort lub ból w klatce piersiowej.
Diagnostyka może obejmować EKG oraz dłuższe monitorowanie rytmu serca, na przykład za pomocą Holtera. Leczenie zależy od rodzaju arytmii i jej przyczyny.
Jeżeli kołataniu serca towarzyszą silny ból w klatce piersiowej, znaczna duszność, omdlenie lub nagłe pogorszenie samopoczucia, potrzebna jest pilna pomoc medyczna.
Przyczyny bólu w klatce piersiowej związane z układem oddechowym
Ból w klatce piersiowej może mieć związek również z chorobami płuc. Do ważnych przyczyn należą między innymi zatorowość płucna, odma opłucnowa, zapalenie płuc, zapalenie opłucnej oraz infekcje dróg oddechowych.
Ból związany z układem oddechowym często nasila się podczas głębokiego wdechu lub kaszlu, ale sam charakter dolegliwości nie pozwala rozpoznać konkretnej choroby. Znaczenie mają także objawy towarzyszące, takie jak duszność, gorączka, kaszel, krwioplucie czy nagłe pogorszenie samopoczucia.
Szczególnie nagły ból w klatce piersiowej połączony z dusznością, omdleniem, krwiopluciem lub wyraźnym pogorszeniem stanu wymaga pilnej oceny medycznej.
Zator tętnicy płucnej
Zatorowość płucna najczęściej powstaje wtedy, gdy skrzeplina, zwykle pochodząca z żył głębokich kończyny dolnej lub miednicy, przemieszcza się do naczyń płucnych i częściowo lub całkowicie blokuje przepływ krwi.
Objawy mogą obejmować nagłą duszność, ból w klatce piersiowej nasilający się podczas oddychania, przyspieszone tętno, osłabienie, zawroty głowy lub kaszel. Nie u każdego występują jednak wszystkie te objawy, a ich nasilenie może być bardzo różne.
Diagnostyka zależy od objawów, czynników ryzyka oraz prawdopodobieństwa wystąpienia zatorowości. W zależności od sytuacji lekarz może zlecić oznaczenie D-dimerów oraz angio-TK tętnic płucnych.
Podstawą leczenia zatorowości płucnej są najczęściej leki przeciwzakrzepowe. Nie rozpuszczają one bezpośrednio istniejącej skrzepliny, ale zapobiegają jej powiększaniu się i powstawaniu kolejnych zakrzepów, dając organizmowi czas na stopniowe usunięcie skrzepu.
W najcięższych przypadkach, gdy zatorowość prowadzi do poważnych zaburzeń pracy serca i krążenia, mogą być potrzebne metody pozwalające szybciej zmniejszyć lub usunąć skrzeplinę. Należą do nich leki trombolityczne rozpuszczające skrzep oraz zabiegi wykonywane przez cewnik, podczas których można podać lek bezpośrednio w okolice zatoru lub mechanicznie usunąć skrzeplinę. W wybranych przypadkach konieczne może być jej chirurgiczne usunięcie.
Odma opłucnowa
Odma opłucnowa powstaje, gdy powietrze dostaje się do przestrzeni pomiędzy płucem a ścianą klatki piersiowej. Może prowadzić do częściowego lub całkowitego zapadnięcia płuca. Typowymi objawami są nagły, często jednostronny ból w klatce piersiowej oraz duszność.
Odma może wystąpić samoistnie, po urazie lub jako powikłanie niektórych chorób i procedur medycznych. Sposób leczenia zależy od jej wielkości, przyczyny i stanu pacjenta. Niewielka, stabilna odma może w niektórych przypadkach wymagać jedynie obserwacji, natomiast większa lub powodująca nasilone objawy może wymagać usunięcia powietrza za pomocą igły, drenu lub innego zabiegu.
Nagły ból w klatce piersiowej połączony z dusznością wymaga pilnej oceny medycznej. Fizjoterapia może mieć zastosowanie na późniejszym etapie powrotu do sprawności, ale nie zastępuje leczenia samej odmy.
Zapalenie płuc i opłucnej
Zapalenie płuc może powodować kaszel, gorączkę, osłabienie, duszność oraz ból w klatce piersiowej nasilający się przy oddychaniu lub kaszlu. Kaszel może być zarówno suchy, jak i połączony z odkrztuszaniem wydzieliny, a przebieg choroby może różnić się w zależności od jej przyczyny i ogólnego stanu pacjenta.
Zapalenie opłucnej dotyczy błon otaczających płuca. Charakterystycznym objawem jest ostry ból nasilający się podczas głębokiego wdechu, kaszlu lub kichania. Samo zapalenie opłucnej może mieć różne przyczyny, dlatego leczenie zależy przede wszystkim od choroby, która je wywołała.
Diagnostyka może obejmować badanie lekarskie, badania krwi oraz badania obrazowe, takie jak RTG klatki piersiowej. Leczenie zapalenia płuc lub opłucnej zależy od przyczyny i ciężkości choroby.
Infekcje dróg oddechowych i zapalenie oskrzeli
Ostre zapalenie oskrzeli najczęściej rozwija się w przebiegu infekcji wirusowej. Głównym objawem jest kaszel, któremu mogą towarzyszyć osłabienie, stan podgorączkowy lub gorączka, odkrztuszanie wydzieliny oraz uczucie dyskomfortu w klatce piersiowej. Częsty i intensywny kaszel może dodatkowo powodować bolesność mięśni klatki piersiowej.
W większości przypadków ostre zapalenie oskrzeli ustępuje samoistnie, choć kaszel może utrzymywać się przez kilka tygodni. Leczenie skupia się przede wszystkim na łagodzeniu objawów i odpowiednim nawodnieniu. Antybiotyki nie są rutynowo stosowane w niepowikłanym ostrym zapaleniu oskrzeli, ponieważ najczęściej nie poprawiają przebiegu choroby. Mogą być potrzebne w określonych sytuacjach, jeśli lekarz stwierdzi wskazania do antybiotykoterapii, na przykład infekcję bakteryjną wymagającą takiego leczenia.
Jeśli pojawia się wyraźna duszność, krwioplucie, wysoka lub utrzymująca się gorączka, silny albo nasilający się ból w klatce piersiowej, znaczne osłabienie lub pogorszenie stanu ogólnego, potrzebna jest konsultacja lekarska. W takiej sytuacji trzeba wykluczyć między innymi zapalenie płuc lub inną poważniejszą przyczynę objawów.
Przyczyny bólu w klatce piersiowej związane z układem mięśniowo-szkieletowym
Ból w klatce piersiowej może pochodzić z mięśni, żeber, stawów lub innych struktur ściany klatki piersiowej. Często nasila się podczas ruchu tułowia, głębokiego oddechu, kaszlu albo ucisku bolesnego miejsca. Może pojawić się po intensywnym wysiłku, urazie, długotrwałym kaszlu lub przeciążeniu.
Do możliwych przyczyn należą między innymi przeciążenia mięśni klatki piersiowej, urazy żeber, zapalenie połączeń żebrowo-mostkowych, zespół Tietzego oraz niektóre dolegliwości związane z kręgosłupem piersiowym i nerwami międzyżebrowymi.
Nawet jeśli ból nasila się podczas ruchu lub można go odtworzyć uciskiem, nie zawsze oznacza to, że jego przyczyna jest wyłącznie mięśniowo-szkieletowa. Szczególnie przy nowym lub silnym bólu najpierw trzeba wykluczyć poważniejsze przyczyny ze strony serca, płuc i naczyń.
Leczenie zależy od przyczyny. W części przypadków pomocne są czasowa modyfikacja aktywności, odpowiednio dobrane ćwiczenia i stopniowy powrót do ruchu.
Zwyrodnienia i dyskopatie kręgosłupa piersiowego
Kręgosłup piersiowy również może być źródłem bólu odczuwanego w obrębie klatki piersiowej. Dolegliwości mogą pojawiać się w plecach, między łopatkami, wzdłuż żeber, a czasem również z przodu klatki piersiowej. Mogą zmieniać się podczas ruchu tułowia, dłuższego pozostawania w jednej pozycji lub wykonywania określonych czynności.
Jedną z możliwych, choć rzadszych przyczyn jest przepuklina krążka międzykręgowego w odcinku piersiowym. Jeśli dochodzi do podrażnienia korzenia nerwowego, ból może przebiegać pasmowo wzdłuż żebra w kierunku klatki piersiowej lub brzucha. Mogą mu towarzyszyć mrowienie, drętwienie lub nadwrażliwość skóry. Objawowa przepuklina krążka w odcinku piersiowym występuje jednak znacznie rzadziej niż podobne problemy w odcinku szyjnym czy lędźwiowym.
W badaniach obrazowych można również stwierdzić zmiany zwyrodnieniowe lub inne zmiany w obrębie kręgosłupa piersiowego. Sam ich obraz w rezonansie czy tomografii nie przesądza jednak, że to właśnie one są źródłem bólu. Wyniki badań trzeba zawsze zestawić z charakterem dolegliwości i badaniem pacjenta.
Jeśli po wykluczeniu przyczyn sercowych, płucnych i innych poważnych chorób ból ma podłoże mięśniowo-szkieletowe, leczenie zwykle obejmuje odpowiednio dobraną aktywność i ćwiczenia. W zależności od problemu fizjoterapia może również obejmować pracę nad ruchomością i tolerancją obciążenia. Przy nasilających się objawach neurologicznych potrzebna jest dalsza diagnostyka.
Zespół Tietzego i neuralgia międzyżebrowa
Zespół Tietzego jest rzadką przyczyną bólu przedniej części klatki piersiowej. Charakterystyczne są ból, tkliwość oraz miejscowy obrzęk w okolicy połączenia jednego z górnych żeber z mostkiem, najczęściej po jednej stronie. Dolegliwości mogą nasilać się podczas ruchu, kaszlu lub głębokiego oddychania.
Nie należy mylić go z częstszym zapaleniem chrząstek żebrowych i połączeń żebrowo-mostkowych, czyli costochondritis. W tym przypadku również pojawia się ból i tkliwość w okolicy mostka, ale zwykle bez miejscowego obrzęku.
Neuralgia międzyżebrowa to ból neuropatyczny przebiegający wzdłuż nerwu międzyżebrowego. Może mieć charakter piekący, przeszywający lub pasmowy i rozchodzić się wzdłuż żebra. Czasem towarzyszą mu mrowienie, drętwienie, nadwrażliwość skóry albo ból przy lekkim dotyku.
Przyczyny neuralgii międzyżebrowej mogą być różne, dlatego leczenie dobiera się dopiero po ustaleniu źródła dolegliwości. Jeśli ból w klatce piersiowej pojawia się po raz pierwszy, jest silny lub towarzyszą mu duszność, osłabienie czy inne niepokojące objawy, najpierw należy wykluczyć poważniejsze przyczyny.
Napięcie mięśniowe i nerwobóle
Ból mięśni klatki piersiowej może pojawić się po intensywnym wysiłku, nowych ćwiczeniach, urazie albo długotrwałym i silnym kaszlu. Zwykle nasila się podczas pracy konkretnego mięśnia, ruchu tułowia lub ucisku bolesnego miejsca.
Nie warto jednak automatycznie przypisywać takich dolegliwości „napięciu mięśniowemu”, stresowi czy postawie. Ból w klatce piersiowej może mieć wiele przyczyn, dlatego szczególnie przy nowych lub nietypowych objawach najpierw trzeba ocenić, czy nie wymagają one diagnostyki medycznej.
Nerwoból międzyżebrowy ma natomiast charakter neuropatyczny i przebiega wzdłuż nerwu międzyżebrowego. Może być odczuwany jako pieczenie, kłucie, przeszywanie albo pasmowy ból rozchodzący się wzdłuż żebra. Czasem pojawiają się również mrowienie, drętwienie lub nadwrażliwość skóry. Przyczyną może być m.in. podrażnienie lub uszkodzenie nerwu, uraz, przebyty półpasiec albo zabieg w obrębie klatki piersiowej.
Leczenie zależy od przyczyny dolegliwości. Jeśli ból ma potwierdzone podłoże mięśniowo-szkieletowe, fizjoterapia może obejmować odpowiednio dobrane ćwiczenia, stopniowy powrót do aktywności oraz inne metody wspomagające. W przypadku neuralgii międzyżebrowej postępowanie może dodatkowo obejmować leczenie farmakologiczne bólu neuropatycznego lub inne metody dobrane przez lekarza.
Ból kostno-mięśniowy oraz urazy ściany klatki piersiowej
Ból ściany klatki piersiowej może pochodzić z mięśni, żeber, chrząstek żebrowych oraz ich połączeń. Może pojawić się po przeciążeniu, intensywnym wysiłku, długotrwałym kaszlu albo bezpośrednim urazie, takim jak upadek czy uderzenie w klatkę piersiową. Zwykle jest dobrze zlokalizowany i może nasilać się podczas ruchu tułowia, głębokiego wdechu, kaszlu lub ucisku bolesnego miejsca.
Stłuczenie i złamanie żebra mogą dawać bardzo podobne objawy, dlatego na podstawie samego bólu nie zawsze można je od siebie odróżnić. W niepowikłanych urazach postępowanie często jest podobne i opiera się przede wszystkim na odpowiednim leczeniu bólu oraz stopniowym powrocie do codziennej aktywności. Większość prostych złamań żeber goi się bez leczenia operacyjnego.
Dobra kontrola bólu jest ważna również dlatego, że pozwala swobodniej oddychać i kaszleć. Bardzo płytkie oddychanie z powodu bólu może sprzyjać niedostatecznemu rozprężaniu płuc, zaleganiu wydzieliny i rozwojowi powikłań oddechowych, dlatego zaleca się utrzymywanie możliwie normalnego oddechu i regularne głębsze wdechy.
Badania obrazowe nie są konieczne w każdym niepowikłanym urazie żeber. Decyzja zależy od mechanizmu urazu, wieku pacjenta, nasilenia objawów i podejrzenia dodatkowych obrażeń. Jeśli wykonuje się diagnostykę obrazową po urazie klatki piersiowej, RTG klatki piersiowej może służyć nie tylko do oceny żeber, ale przede wszystkim do wykrycia ewentualnych powikłań, takich jak odma czy inne uszkodzenia w obrębie klatki piersiowej.
Pilnej oceny wymagają przede wszystkim narastająca duszność, nasilający się ból, krwioplucie, omdlenie lub znaczne osłabienie, a także ból brzucha lub barku po urazie. Złamania żeber, szczególnie po silnym urazie, mogą współistnieć z odmą, krwawieniem do klatki piersiowej albo uszkodzeniem narządów.
Przyczyny bólu w klatce piersiowej związane z układem pokarmowym
Niektóre choroby układu pokarmowego mogą powodować dolegliwości odczuwane w klatce piersiowej lub przypominające ból pochodzenia sercowego. Najczęstszym przykładem jest refluks żołądkowo-przełykowy, ale podobne objawy mogą pojawić się także w chorobach przełyku.
Choroba wrzodowa, kamica żółciowa czy zapalenie trzustki powodują natomiast przede wszystkim ból w nadbrzuszu lub górnej części brzucha. Dolegliwości mogą jednak promieniować do pleców, barku lub czasem być odczuwane również w dolnej części klatki piersiowej.
Samo miejsce lub charakter bólu nie pozwalają bezpiecznie odróżnić przyczyny pokarmowej od sercowej. Nowy, silny lub nietypowy ból w klatce piersiowej, szczególnie jeśli towarzyszą mu duszność, zimne poty, osłabienie czy nudności, wymaga odpowiedniej oceny medycznej.
Refluks żołądkowo-przełykowy i zgaga
Refluks żołądkowo-przełykowy polega na cofaniu się treści żołądkowej do przełyku. Jednym z najczęstszych objawów jest zgaga, czyli pieczenie odczuwane za mostkiem. Może pojawiać się również cofanie kwaśnej lub gorzkiej treści do gardła, odbijanie, nudności, kaszel albo trudności w połykaniu.
Objawy często pojawiają się po posiłkach i mogą nasilać się w pozycji leżącej. Leczenie zależy od częstości i nasilenia dolegliwości. Może obejmować zmianę wybranych nawyków, ograniczenie produktów, które u konkretnej osoby nasilają objawy, oraz stosowanie leków zmniejszających wydzielanie kwasu żołądkowego.
Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy
Choroba wrzodowa polega na powstaniu ubytku w błonie śluzowej żołądka lub dwunastnicy. Najczęstszym objawem jest ból lub pieczenie w nadbrzuszu, czyli w górnej części brzucha pomiędzy pępkiem a mostkiem. Dolegliwości mogą pojawiać się na czczo, w nocy albo po jedzeniu – zależność od posiłków nie jest jednak taka sama u wszystkich pacjentów.
Najczęstszymi przyczynami choroby wrzodowej są zakażenie bakterią Helicobacter pylori oraz stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych, takich jak ibuprofen czy naproksen. Leczenie zależy od przyczyny i może obejmować leki zmniejszające wydzielanie kwasu oraz, w przypadku zakażenia H. pylori, odpowiednią antybiotykoterapię.
Pilnej konsultacji wymagają między innymi krwawe wymioty, smoliste stolce, omdlenie lub nagły, bardzo silny ból brzucha, ponieważ mogą świadczyć o krwawieniu lub perforacji wrzodu.
Zapalenie przełyku oraz pęknięcie przełyku
Zapalenie przełyku może mieć różne przyczyny, między innymi refluks, niektóre leki i infekcje. Typowe objawy to zgaga, ból za mostkiem oraz trudności lub ból podczas połykania. Leczenie zależy od przyczyny zapalenia.
Pęknięcie przełyku jest natomiast rzadkim, ale bardzo poważnym stanem. Może wystąpić między innymi jako powikłanie zabiegów endoskopowych albo po gwałtownych, intensywnych wymiotach. Objawem może być nagły, silny ból w klatce piersiowej lub górnej części brzucha, któremu mogą towarzyszyć duszność, gorączka, wymioty, spadek ciśnienia i szybko pogarszający się stan ogólny.
Pęknięcie przełyku wymaga natychmiastowej diagnostyki i leczenia w warunkach szpitalnych. Fizjoterapia nie jest metodą leczenia tego stanu.
Kamica żółciowa i choroby dróg żółciowych
Kamienie w pęcherzyku żółciowym często nie powodują żadnych objawów. Jeśli jednak kamień zablokuje odpływ żółci, może wystąpić kolka żółciowa – silny, stały ból w prawej górnej części brzucha lub nadbrzuszu. Ból może utrzymywać się od kilkudziesięciu minut do kilku godzin i czasem promieniować do pleców lub prawego barku.
Nie jest więc precyzyjne stwierdzenie, że kamica typowo powoduje „ból po prawej stronie klatki piersiowej”. Głównym miejscem dolegliwości jest górna część brzucha.
Jeśli do bólu dołączają gorączka, dreszcze, żółtaczka, uporczywe wymioty lub ból nie ustępuje, potrzebna jest szybka konsultacja medyczna. Takie objawy mogą świadczyć o zapaleniu pęcherzyka żółciowego, zakażeniu dróg żółciowych lub innym powikłaniu kamicy.
Zapalenie trzustki i inne choroby trzustki
Ostre zapalenie trzustki powoduje przede wszystkim ból w górnej części brzucha. Może rozpocząć się nagle lub narastać stopniowo i często promieniuje do pleców. Mogą towarzyszyć mu nudności, wymioty, gorączka, przyspieszone tętno oraz tkliwość brzucha.
Ból może być przez niektórych pacjentów odczuwany wysoko, w okolicy dolnej części klatki piersiowej, ale nie jest to typowa lokalizacja zapalenia trzustki. Ostre zapalenie trzustki może mieć ciężki przebieg i wymaga oceny lekarskiej, a często także leczenia szpitalnego.
Charakterystyka i lokalizacja bólu w klatce piersiowej
Ból w klatce piersiowej może być odczuwany na wiele sposobów – jako ucisk, ciężar, ściskanie, pieczenie, kłucie albo ostry ból. Może występować za mostkiem, po jednej stronie klatki piersiowej albo obejmować większy obszar. Czasem promieniuje również do ramion, szyi, żuchwy, pleców lub nadbrzusza.
Sam charakter lub lokalizacja bólu nie wystarczają jednak do określenia jego przyczyny. W diagnostyce znaczenie ma cały obraz: kiedy ból się rozpoczął, jak długo trwa, czy pojawia się podczas wysiłku lub w spoczynku, co go nasila lub zmniejsza oraz czy towarzyszą mu duszność, nudności, zimne poty, osłabienie, kołatanie serca lub inne objawy.
Niektóre cechy bólu mogą naprowadzać lekarza na określone przyczyny, ale nie są wystarczające do samodzielnego rozpoznania choroby. Dlatego nowego, silnego lub nietypowego bólu w klatce piersiowej nie warto oceniać wyłącznie na podstawie tego, „jak boli”.
Ból dławicowy, uciskający, palący i kłujący
Określenia takie jak uciskający, palący czy kłujący opisują sposób odczuwania bólu, ale nie wskazują jednoznacznie na jego źródło. Dolegliwości związane z niedokrwieniem serca mogą być odczuwane jako ucisk, ciężar, ściskanie, dyskomfort lub pieczenie, ale podobne odczucia mogą występować również w innych chorobach.
Kłujący lub ostry ból także ma wiele możliwych przyczyn. Może pochodzić ze ściany klatki piersiowej, opłucnej czy osierdzia, ale sam sposób odczuwania bólu nie wystarcza do postawienia rozpoznania.
Dlatego zamiast przypisywać konkretny rodzaj bólu do jednej choroby, ocenia się również jego związek z wysiłkiem, oddychaniem, ruchem i pozycją ciała oraz występowanie innych objawów.
Ból promieniujący do ramienia, barku, szyi, żuchwy i nadbrzusza
Ból lub dyskomfort w klatce piersiowej może promieniować do innych części ciała. Przy problemach związanych z sercem dolegliwości mogą być odczuwane między innymi w jednym lub obu ramionach, barkach, szyi, żuchwie, plecach lub górnej części brzucha. U części osób mogą również dominować inne objawy, takie jak duszność czy znaczne osłabienie.
Promieniowanie bólu nie jest jednak charakterystyczne wyłącznie dla chorób serca. Dolegliwości pochodzące z przełyku, kręgosłupa, nerwów czy innych struktur także mogą być odczuwane poza miejscem, z którego się rozpoczynają.
Jeśli ból lub ucisk w klatce piersiowej pojawia się nagle i towarzyszą mu duszność, zimne poty, omdlenie, nudności lub znaczne osłabienie, potrzebna jest pilna pomoc medyczna.
Ból nasilający się przy oddychaniu, kaszlu i zmianie pozycji ciała
Nasilanie się bólu podczas głębokiego oddechu lub kaszlu jest ważną informacją diagnostyczną, ale również nie wskazuje na jedną konkretną chorobę. Takie dolegliwości mogą występować zarówno przy problemach dotyczących opłucnej i płuc, jak i przy zapaleniu osierdzia, zatorowości płucnej, odmie czy urazach i innych dolegliwościach ściany klatki piersiowej.
Podobnie ból zmieniający się podczas ruchu tułowia, zmiany pozycji lub ucisku bolesnego miejsca może sugerować przyczynę mięśniowo-szkieletową, ale sam w sobie nie pozwala bezpiecznie wykluczyć innych problemów.
Szczególnej uwagi wymaga nagły ból związany z oddychaniem, któremu towarzyszą duszność, krwioplucie, omdlenie, znaczne osłabienie lub szybko pogarszający się stan.
Ból tętniący, ostry, rozrywający i piekący
Określenia „tętniący”, „ostry”, „rozrywający” czy „piekący” są subiektywnym opisem dolegliwości i nie powinny być traktowane jako charakterystyczne dla jednej konkretnej choroby.
W diagnostyce szczególnie istotne jest natomiast to, jak szybko ból się pojawił i czy od początku był bardzo silny. Nagły, intensywny ból może występować w poważnych stanach wymagających pilnej oceny, ale jego opis nie zawsze jest typowy. Przykładowo rozwarstwienie aorty może powodować nagły, bardzo silny ból klatki piersiowej lub pleców, lecz pacjent nie musi określać go jako „rozrywający”.
Podobnie pieczenie za mostkiem może występować przy refluksie, ale nie pozwala na tej podstawie wykluczyć przyczyny sercowej.
Dlatego przy ocenie bólu w klatce piersiowej najważniejsze jest połączenie jego charakteru, miejsca, czasu wystąpienia, objawów towarzyszących i czynników ryzyka. Sam opis bólu jest jedynie jednym z elementów diagnostyki.
Objawy towarzyszące bólowi w klatce piersiowej
Przy ocenie bólu w klatce piersiowej ważne jest nie tylko to, gdzie i w jaki sposób boli, ale również jakie inne objawy pojawiają się w tym samym czasie. Duszność, kołatanie serca, zimne poty, nudności, zawroty głowy czy omdlenie mogą towarzyszyć zarówno chorobom serca i płuc, jak i innym problemom. Ich znaczenie zależy od całego obrazu objawów.
Szczególnej uwagi wymaga nagły lub silny ból w klatce piersiowej połączony z dusznością, utratą przytomności, sinieniem ust lub twarzy albo znacznym pogorszeniem samopoczucia. Taka sytuacja wymaga pilnej pomocy medycznej.
Duszność i kołatanie serca
Duszność to subiektywne uczucie utrudnionego oddychania lub braku powietrza. Może występować w chorobach serca i płuc, ale ma również wiele innych możliwych przyczyn.
Kołatanie serca to natomiast odczuwanie pracy serca jako wyjątkowo szybkiej, mocnej, nierównej albo „przeskakującej”. Nie oznacza automatycznie arytmii – może pojawić się także podczas wysiłku, stresu czy silnych emocji.
Jeśli duszność lub kołatanie pojawiają się razem z bólem w klatce piersiowej, omdleniem albo znacznym osłabieniem, wymagają szybkiej oceny medycznej.
Potliwość, nudności i wymioty
Zimne poty, nudności i wymioty mogą towarzyszyć ostrym problemom sercowo-naczyniowym, w tym zawałowi serca, ale nie są objawami charakterystycznymi wyłącznie dla chorób serca. Mogą występować również w wielu innych stanach.
Ich znaczenie rośnie, gdy pojawiają się razem z nowym bólem lub uciskiem w klatce piersiowej, dusznością, zawrotami głowy albo nagłym osłabieniem. W takiej sytuacji potrzebna jest pilna ocena medyczna.
Sinica oraz utrata przytomności
Sinica to niebieskawe lub szarawe zabarwienie skóry i błon śluzowych, szczególnie widoczne na ustach, języku lub twarzy. Może pojawić się wtedy, gdy we krwi znajduje się zbyt mało tlenu lub występują poważne zaburzenia krążenia. Nagła sinica połączona z bólem w klatce piersiowej albo trudnościami w oddychaniu wymaga natychmiastowej pomocy.
Utrata przytomności, czyli omdlenie, może mieć wiele przyczyn. W połączeniu z bólem w klatce piersiowej może jednak wskazywać na poważny problem, między innymi zaburzenie rytmu serca, ostrą chorobę sercowo-naczyniową lub zatorowość płucną, dlatego wymaga pilnej oceny.
Lęk, stres i objawy psychogenne
Lęk i napad paniki również mogą powodować rzeczywisty ból lub dyskomfort w klatce piersiowej. Mogą mu towarzyszyć kołatanie serca, przyspieszony oddech, duszność, zawroty głowy, pocenie się, drżenie czy silne poczucie zagrożenia. Ból nie musi być przy tym tępy ani przewlekły – może pojawić się nagle i być bardzo niepokojący.
Podobne objawy mogą jednak występować również w chorobach serca i płuc. Dlatego szczególnie przy pierwszym, nietypowym lub silnym epizodzie nie należy samodzielnie zakładać, że przyczyną jest stres lub lęk.
Jeżeli po odpowiedniej ocenie medycznej ustalono związek dolegliwości z zaburzeniami lękowymi lub napadami paniki, leczenie może obejmować między innymi psychoterapię, naukę sposobów radzenia sobie z lękiem, a w wybranych przypadkach także farmakoterapię. Techniki oddechowe mogą być elementem pracy nad objawami lęku, ale nie zastępują diagnostyki bólu w klatce piersiowej.
Diagnostyka bólu w klatce piersiowej
Diagnostyka bólu w klatce piersiowej zależy od charakteru dolegliwości, objawów towarzyszących, wieku, czynników ryzyka oraz ogólnego stanu pacjenta. Nie każdy ból wymaga wykonania wszystkich możliwych badań.
Pierwszym etapem jest zwykle wywiad i badanie fizykalne. Jeśli istnieje podejrzenie ostrej przyczyny sercowej, jednym z podstawowych badań jest EKG, a w diagnostyce uszkodzenia mięśnia sercowego wykorzystuje się oznaczenie troponiny. W zależności od podejrzewanej przyczyny lekarz może zlecić także RTG klatki piersiowej, echokardiografię, tomografię komputerową lub odpowiednie badania laboratoryjne.
Wywiad lekarski i badanie fizykalne
Podczas wywiadu lekarz pyta między innymi o moment pojawienia się bólu, jego charakter i lokalizację, promieniowanie, czas trwania oraz czynniki, które go nasilają lub zmniejszają. Ważne są także objawy towarzyszące, wcześniejsze choroby, przyjmowane leki oraz czynniki zwiększające ryzyko chorób sercowo-naczyniowych lub zatorowości.
Badanie fizykalne może obejmować pomiar ciśnienia, tętna, częstości oddechów i saturacji, osłuchiwanie serca i płuc oraz ocenę innych objawów mogących naprowadzić na przyczynę bólu. W zależności od sytuacji lekarz może również ocenić ścianę klatki piersiowej, brzuch czy kończyny dolne.
Badania czynnościowe: EKG, echokardiografia
EKG rejestruje aktywność elektryczną serca i jest jednym z podstawowych badań wykonywanych przy podejrzeniu ostrego zespołu wieńcowego lub zaburzeń rytmu serca. Może wykazać zmiany sugerujące niedokrwienie, zawał lub arytmię, ale prawidłowy wynik pojedynczego EKG nie zawsze pozwala wykluczyć poważną chorobę serca.
Echokardiografia, czyli USG serca, pozwala ocenić między innymi budowę i pracę serca, jego kurczliwość, zastawki oraz obecność płynu w worku osierdziowym. Nie jest jednak badaniem wykonywanym rutynowo u każdej osoby zgłaszającej ból w klatce piersiowej. Zleca się je wtedy, gdy obraz kliniczny wskazuje, że może dostarczyć istotnych informacji.
Badania obrazowe: RTG, tomografia komputerowa, ultrasonografia
Rodzaj badania obrazowego dobiera się do podejrzewanej przyczyny dolegliwości.
RTG klatki piersiowej może pomóc w ocenie płuc i opłucnej oraz wykryciu niektórych przyczyn bólu, takich jak odma czy zapalenie płuc. Nie służy jednak do wykluczania zawału serca.
Tomografia komputerowa może być wykonywana w różnych protokołach. Angio-TK tętnic płucnych wykorzystuje się przy diagnostyce podejrzewanej zatorowości płucnej, a odpowiednio wykonana może służyć także do oceny aorty lub tętnic wieńcowych.
Ultrasonografia również ma różne zastosowania. Echokardiografia pozwala ocenić serce, a USG może być wykorzystywane między innymi do badania jamy brzusznej, naczyń lub opłucnej, jeśli objawy wskazują na taką potrzebę.
Badania laboratoryjne: troponina, pro-BNP, D-dimery, CRP i inne
Badania krwi dobiera się do podejrzewanej przyczyny bólu.
Troponina jest markerem uszkodzenia mięśnia sercowego. Jej oznaczenie, często wykonywane więcej niż jeden raz, ma szczególne znaczenie przy podejrzeniu ostrego zawału serca. Podwyższona troponina nie oznacza jednak automatycznie zawału, ponieważ może wzrastać także w innych stanach powodujących uszkodzenie mięśnia sercowego.
BNP lub NT-proBNP są wykorzystywane przede wszystkim w diagnostyce niewydolności serca. Ich wynik interpretuje się razem z objawami, badaniem pacjenta i innymi badaniami, w tym echokardiografią.
D-dimer wykorzystuje się głównie w diagnostyce żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Prawidłowy wynik może pomóc wykluczyć zatorowość płucną u odpowiednio dobranych pacjentów z małym lub pośrednim prawdopodobieństwem choroby. Podwyższony D-dimer nie potwierdza natomiast zatorowości, ponieważ może wzrastać w wielu innych sytuacjach.
CRP jest nieswoistym markerem stanu zapalnego. Jego podwyższenie może wspierać diagnostykę niektórych chorób, ale samo nie pozwala określić, gdzie znajduje się stan zapalny ani co jest jego przyczyną.
Konsultacja specjalistyczna u kardiologa, pulmonologa i gastroenterologa
Nie każda osoba z bólem w klatce piersiowej wymaga konsultacji kardiologa, pulmonologa i gastroenterologa. Dalsza diagnostyka zależy od tego, jaka przyczyna jest najbardziej prawdopodobna na podstawie wywiadu, badania i pierwszych wyników.
W zależności od objawów pacjent może zostać skierowany między innymi do kardiologa, pulmonologa, gastroenterologa lub innego specjalisty. W przypadku nagłego bólu i objawów sugerujących stan zagrożenia życia diagnostyka powinna odbywać się w trybie pilnym.
Jeśli pacjent zgłasza się z bólem w klatce piersiowej do fizjoterapeuty, jego rolą jest również wychwycenie objawów, które nie pasują do typowego problemu mięśniowo-szkieletowego. W przypadku podejrzenia poważniejszej przyczyny potrzebna jest ocena lekarska, a przy objawach alarmowych – pilna pomoc medyczna.
Leczenie bólu w klatce piersiowej
Leczenie bólu w klatce piersiowej zależy przede wszystkim od jego przyczyny. Innego postępowania wymaga choroba serca lub płuc, innego refluks czy choroba przełyku, a jeszcze innego uraz albo ból pochodzący ze ściany klatki piersiowej.
Dlatego pierwszym krokiem nie powinno być samo łagodzenie bólu, ale ustalenie jego źródła i wykluczenie stanów wymagających pilnego leczenia. W niektórych przypadkach wystarczy postępowanie zachowawcze, w innych potrzebne są leki, zabieg lub leczenie szpitalne.
Działania w przypadku nagłego, silnego bólu – wezwanie pogotowia
Nagły ból lub dyskomfort w klatce piersiowej, szczególnie jeśli nie ustępuje albo towarzyszą mu duszność, zimne poty, nudności, zawroty głowy, omdlenie, znaczne osłabienie lub promieniowanie do ramienia, szyi, żuchwy, pleców czy nadbrzusza, może być objawem stanu wymagającego natychmiastowej pomocy. W takiej sytuacji należy zadzwonić pod numer 112 lub 999.
Nie warto czekać na przekroczenie określonego czasu, np. 30 minut, aby zdecydować się na wezwanie pomocy. Zawał serca, zatorowość płucna, rozwarstwienie aorty czy odma mogą mieć różny przebieg i nie zawsze dają „typowe” objawy.
Osoba z podejrzeniem ostrego problemu sercowo-naczyniowego nie powinna samodzielnie prowadzić samochodu do szpitala. Jeśli pacjent ma wcześniej rozpoznaną dławicę i zalecone leki stosowane podczas napadu, powinien postępować zgodnie z otrzymanymi wcześniej zaleceniami.
Leczenie farmakologiczne bólu sercowego i wieńcowego
Leczenie choroby wieńcowej zależy od tego, czy mamy do czynienia ze stabilną dławicą, ostrym zespołem wieńcowym czy inną chorobą serca.
Azotany, takie jak nitrogliceryna, mogą zmniejszać dolegliwości dławicowe poprzez rozszerzenie naczyń i zmniejszenie obciążenia serca. W leczeniu choroby wieńcowej wykorzystuje się również między innymi leki przeciwpłytkowe, statyny, beta-blokery, inhibitory konwertazy angiotensyny lub inne leki dobrane do stanu konkretnego pacjenta. Nie każdy z nich jest jednak potrzebny każdej osobie z bólem w klatce piersiowej.
W ostrym zespole wieńcowym leczenie może obejmować nie tylko farmakoterapię, ale również udrożnienie zwężonej lub zamkniętej tętnicy wieńcowej, najczęściej za pomocą przezskórnej interwencji wieńcowej i wszczepienia stentu. Dobór leczenia zależy od rodzaju ostrego zespołu wieńcowego, wyników badań oraz ryzyka powikłań
Terapia manualna, fizykoterapia i ćwiczenia rozciągające
Fizjoterapia może być elementem leczenia różnych chorób, które powodują ból lub dyskomfort w klatce piersiowej, ale jej forma zależy od rozpoznania. Nie ogranicza się przy tym do terapii manualnej, rozciągania czy zabiegów fizykalnych.
W przypadku dolegliwości mięśniowo-szkieletowych postępowanie może obejmować edukację, odpowiednio dobrane ćwiczenia, stopniowy powrót do aktywności, pracę nad siłą, ruchomością i tolerancją obciążenia. Terapia manualna może być stosowana u części pacjentów jako jedna z metod wspomagających, ale nie jest koniecznym elementem leczenia każdego bólu klatki piersiowej.
Fizjoterapia odgrywa również ważną rolę w rehabilitacji kardiologicznej. U odpowiednio zakwalifikowanych i stabilnych pacjentów z chorobą wieńcową lub niewydolnością serca wykorzystuje się między innymi indywidualnie dobrany trening fizyczny, edukację i stopniowe zwiększanie tolerancji wysiłku. Celem nie jest bezpośrednie „rozluźnienie klatki piersiowej”, lecz poprawa wydolności, sprawności i bezpiecznego funkcjonowania pacjenta.
Podobnie w przewlekłych chorobach układu oddechowego rehabilitacja pulmonologiczna może obejmować trening wytrzymałościowy i siłowy, edukację, naukę gospodarowania wysiłkiem oraz – zależnie od problemu – techniki wspomagające oddychanie lub oczyszczanie dróg oddechowych. Takie postępowanie stosuje się między innymi u pacjentów z POChP, a także w wybranych innych przewlekłych chorobach płuc.
Zakres fizjoterapii zawsze powinien więc wynikać z przyczyny dolegliwości i stanu pacjenta. W ostrych stanach, takich jak zawał serca, zatorowość płucna czy odma, priorytetem jest leczenie medyczne. Rehabilitacja może być włączana na odpowiednim etapie po ustabilizowaniu stanu pacjenta.
Postępowanie przy bólach mięśniowo-szkieletowych i nerwobólach
W przypadku bólu pochodzącego z mięśni, żeber, stawów lub innych struktur ściany klatki piersiowej leczenie dobiera się do konkretnego rozpoznania. Może obejmować leczenie przeciwbólowe, modyfikację czasowo drażniących aktywności, ćwiczenia oraz stopniowy powrót do normalnego obciążania.
Fizjoterapia może pomagać w odzyskaniu ruchomości, siły i tolerancji wysiłku, ale nie ma jednej metody odpowiedniej dla każdego rodzaju bólu klatki piersiowej. Nie można też zakładać, że problem wynika z „nieprawidłowej postawy”, nadmiernego napięcia lub ucisku na nerw.
Neuralgia międzyżebrowa jest bólem neuropatycznym, dlatego wymaga odrębnego podejścia. Leczenie zależy od jej przyczyny i może obejmować leki stosowane w bólu neuropatycznym, preparaty miejscowe, a w wybranych przypadkach blokady nerwów lub inne procedury przeciwbólowe. Fizjoterapia może być uzupełnieniem postępowania, jeśli ból doprowadził do ograniczenia ruchu, aktywności lub sprawności.
Zarządzanie stresem i podłoże psychogenne bólu w klatce piersiowej
Silny lęk, przewlekły stres lub napady paniki mogą wiązać się z rzeczywistym bólem i dyskomfortem w klatce piersiowej, dusznością, kołataniem serca oraz innymi objawami fizycznymi. Nie powinno się jednak automatycznie przypisywać bólu stresowi bez wcześniejszej oceny innych możliwych przyczyn, szczególnie przy pierwszym lub nietypowym epizodzie.
Jeżeli po odpowiedniej diagnostyce stwierdzono, że dolegliwości są związane z zaburzeniami lękowymi lub napadami paniki, podstawą leczenia może być psychoterapia, a w określonych przypadkach również farmakoterapia.
Techniki relaksacyjne i praca z oddechem mogą być pomocne w radzeniu sobie z napięciem i objawami lęku, ale nie zastępują właściwej diagnostyki ani leczenia zaburzeń lękowych.
Profilaktyka i czynniki ryzyka bólu w klatce piersiowej
Ból w klatce piersiowej może mieć wiele różnych przyczyn, dlatego nie istnieje jeden sposób, który pozwala mu zapobiegać. Można natomiast zmniejszać ryzyko części chorób, które mogą powodować takie dolegliwości – szczególnie chorób układu sercowo-naczyniowego.
Do ważnych modyfikowalnych czynników ryzyka należą między innymi nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, zaburzenia lipidowe, palenie tytoniu, mała aktywność fizyczna oraz nadmierna masa ciała. Znaczenie mają również sposób odżywiania i spożycie alkoholu. Regularne leczenie chorób przewlekłych oraz zdrowy styl życia pomagają ograniczać ryzyko zawału serca, choroby wieńcowej, udaru i innych chorób układu krążenia.
Znaczenie kontroli nadciśnienia, cukrzycy i otyłości
Nadciśnienie tętnicze, cukrzyca i otyłość zwiększają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Dlatego ważne są regularne kontrole, odpowiednio dobrane leczenie oraz praca nad czynnikami, które można modyfikować.
W zależności od stanu zdrowia może to obejmować farmakoterapię, zmianę sposobu odżywiania, zwiększenie aktywności fizycznej oraz redukcję masy ciała, jeśli jest wskazana. U osób z chorobami przewlekłymi odpowiednio dobrany trening może być również częścią rehabilitacji kardiologicznej lub innego programu terapeutycznego.
Wpływ palenia tytoniu i niewłaściwej diety
Palenie tytoniu jest jednym z najważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego. Sprzyja między innymi uszkodzeniu naczyń i rozwojowi miażdżycy, dlatego zaprzestanie palenia jest istotnym elementem profilaktyki.
Znaczenie ma również sposób odżywiania. Dieta powinna wspierać kontrolę ciśnienia tętniczego, stężenia cholesterolu, glikemii i masy ciała. Korzystny wzorzec żywienia opiera się przede wszystkim na warzywach, owocach, produktach pełnoziarnistych, roślinach strączkowych i innych mało przetworzonych produktach, przy jednoczesnym ograniczaniu nadmiaru soli i wysoko przetworzonej żywności.
Aktywność fizyczna i korekta postawy ciała
Regularna aktywność fizyczna jest jednym z ważnych elementów profilaktyki chorób sercowo-naczyniowych, nadciśnienia i cukrzycy typu 2. Pomaga również utrzymać sprawność, siłę i tolerancję wysiłku.
U osób z chorobami serca, płuc lub innymi chorobami przewlekłymi aktywność może być częścią odpowiednio zaplanowanej rehabilitacji. Jej rodzaj i intensywność powinny być dostosowane do stanu zdrowia i możliwości danej osoby.
W przypadku dolegliwości mięśniowo-szkieletowych klatki piersiowej pomocne może być utrzymywanie aktywności i stopniowe zwiększanie tolerancji na ruch oraz obciążenie. Nie ma natomiast podstaw, aby uznawać jedną „prawidłową postawę” za sposób zapobiegania bólowi w klatce piersiowej. Długotrwałe pozostawanie w jednej pozycji może u części osób nasilać dolegliwości, dlatego zwykle ważniejsze od ciągłego korygowania postawy jest regularne zmienianie pozycji i pozostawanie aktywnym.
Specyfika bólu w klatce piersiowej u dzieci
Ból w klatce piersiowej u dzieci i nastolatków stosunkowo rzadko jest związany z chorobą serca. Znacznie częściej przyczyna jest łagodna i dotyczy ściany klatki piersiowej, układu oddechowego, przewodu pokarmowego albo pozostaje trudna do jednoznacznego określenia.
W ocenie znaczenie mają charakter bólu, okoliczności jego występowania, przebyte urazy i infekcje, choroby dziecka oraz objawy towarzyszące. Szczególnej uwagi wymagają dolegliwości pojawiające się podczas wysiłku, ból związany z omdleniem, kołataniem serca lub dusznością, a także niepokojący wywiad rodzinny dotyczący arytmii, kardiomiopatii lub nagłych zgonów sercowych.
Najczęstsze przyczyny bólu piersiowego u dzieci
Do częstszych przyczyn bólu w klatce piersiowej u dzieci należą:
- dolegliwości mięśniowo-szkieletowe – między innymi przeciążenie lub uraz mięśni i ściany klatki piersiowej, ból po intensywnej aktywności,
- ból idiopatyczny – dolegliwości, w których mimo oceny nie udaje się wskazać konkretnej choroby będącej ich przyczyną,
- choroby układu oddechowego – między innymi infekcje, astma, zapalenie płuc lub opłucnej,
- lęk i silny stres, które mogą wiązać się z bólem w klatce piersiowej, kołataniem serca czy przyspieszonym oddechem,
- dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego – przede wszystkim refluks i choroby przełyku,
- choroby serca – występują zdecydowanie rzadziej, ale mogą obejmować między innymi zapalenie mięśnia sercowego lub osierdzia, zaburzenia rytmu oraz niektóre wrodzone lub nabyte choroby serca.
Nie należy natomiast automatycznie przypisywać bólu „wadom postawy” lub napięciu mięśniowemu bez zbadania dziecka. Zespół Tietzego również może wystąpić, ale jest stosunkowo rzadką przyczyną.
Kiedy konieczna jest konsultacja i diagnostyka pediatryczna
Szybkiej oceny medycznej wymaga ból w klatce piersiowej, któremu towarzyszą duszność, sinienie, omdlenie, zaburzenia świadomości lub wyraźne pogorszenie stanu dziecka.
Konsultacji lekarskiej wymagają również dolegliwości pojawiające się podczas wysiłku, nawracające omdlenia lub kołatania serca, nieprawidłowa tolerancja wysiłku, znana choroba serca oraz przypadki nagłego zgonu sercowego, kardiomiopatii lub poważnych zaburzeń rytmu w rodzinie. Gorączka, nasilony kaszel czy trudności w oddychaniu mogą natomiast kierować diagnostykę w stronę przyczyn oddechowych.
Podstawą diagnostyki jest dokładny wywiad i badanie dziecka. EKG, RTG klatki piersiowej, badania krwi czy echokardiografia nie są potrzebne w każdym przypadku. Wykonuje się je wtedy, gdy wywiad lub badanie wskazują na możliwość poważniejszej przyczyny.
Jeżeli ból ma potwierdzone podłoże mięśniowo-szkieletowe, postępowanie może obejmować odpowiednie leczenie bólu, czasową modyfikację obciążenia, stopniowy powrót do aktywności oraz – jeśli jest taka potrzeba – fizjoterapię. Zakres leczenia powinien wynikać z rozpoznanej przyczyny, a nie z samego faktu występowania bólu w klatce piersiowej.
Autorzy artykułu:
